الشيخ الأنصاري ( مترجم وشارح : جمشيد سميعى )

115

رسائل شيخ انصارى ( فارسى )

1 - اينكه تنها خبر سيد در مفهوم آيه داخل باشد تا ساير خبرهاى عدول از مفهوم آيه خارج شوند . 2 - اينكه ساير خبرهاى عدول در مفهوم آيه داخل و خبر سيد از تحت آن خارج شود ( به عكس فرض قبلى ) كه به نظر جناب شيخ احتمال دوم متعيّن است . * مراد از عبارت ( و لا ريب انّ العكس متعيّن لا لمجرد . . . ) چيست ؟ دليل اول شيخ است بر تعين احتمال دوم مبنى بر اينكه : احتمال اول مستلزم تخصيص عام است تا آنجا كه تنها يك فرد در ذيل آن باقى بماند ، درحالىكه تخصيص كثير قبيح است و به طريق اولى تخصيص اكثر قبيح است و تخصيص عام تا منتهى درجه صد بار زشت‌تر است و در غايت فضاحت مىباشد و چنين كلامى از مولاى حكيم صادر نمىشود ، پس احتمال اوّل باطل است . * مراد از عبارت ( و لا ريب انّ التعبير عن هذا المقصود . . . ) چيست ؟ دليل دوم شيخ است بر تعيّن احتمال دوم بدين معنا كه : احتمال اوّل مستلزم اين است كه مولاى حكيم اثبات را به جاى نفى به كار گرفته باشد و اين قبيح است . * در تبيين مطلب اخير مثال بزنيد ؟ مثل اينكه : مولائى به عبدش بگويد : صدق زيدا فى جميع ما يخبرك سپس : زيد هزاران خبر آورده بگويد : عمرو مرد ، بكر فرار كرد و هكذا . . . بعد در پايان همهء خبرها بگويد : همه خبرهاى من دروغ بود . حال مولى بگويد : منظور من همين خبر اخير بود و آن را تصديق كند كه همهء خبرهاى زيد دروغ بود و لذا منظور مولى اين بوده كه زيد را تصديق نكن ، منتهى : به جاى اينكه بگويد : لا تصدّق زيدا فى ما يخبرك ، گفته است : « صدّق زيدا فى جميع ما يخبرك » ، تنظير مطلب فوق در ما نحن فيه اين است كه : خداوند به حكم مفهوم آيه به طور مطلق فرموده : خبر عادل حجت است ، لكن مراد اصلى خداوند ، خبر سيد مرتضى باشد آنگاه مقتضاى خبر سيد اين است كه : خبر عدول اصلا حجت نيست حتى همين خبر سيد . نتيجه اينكه : مقصود خداوند اين است كه خبر واحد عادل حجت نيست ، لكن از اين نفى به آن ( اثبات ) عام و مطلق تعبير كرده است و اين خنده‌ناك است .